Antep baklavası, Ezine peyniri, Malatya kayısısı, Rize çayı. Bu isimlerin ortak noktası sadece meşhur olmaları değil, hepsi resmî olarak tescilli.

Coğrafi işaret, bir ürünün kalitesinin ya da ayırt edici özelliğinin esas olarak geldiği coğrafyadan kaynaklandığını gösteren bir koruma sistemi. Türkiye'de bu tescilleri Türk Patent ve Marka Kurumu yürütüyor.

Üç tür tescil var

Fark pratikte şu: menşe adı taşıyan bir ürünü başka yerde üretemezsin. Mahreç işaretinde ise üretimin bir kısmı başka yerde yapılabiliyor.

Türkiye neden bu kadar zengin?

Türkiye'de tescilli coğrafi işaret sayısı binin çok üzerinde ve potansiyel ürün sayısının üç bin civarında olduğu belirtiliyor. Karşılaştırma için: Avrupa genelinde toplam coğrafi işaretli ürün sayısı yaklaşık üç bin beş yüz.

Bir fark daha var: Avrupa Birliği'nde tarım dışı ürünler bu sisteme dahil değilken Türkiye'de halı, kilim, battaniye ve taş gibi ürünler de coğrafi işaret koruması altında.

Hangi bölge önde?

Tescil sayısında Karadeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri başı çekiyor. İl bazında Gaziantep uzun süredir listenin üstünde; Erzurum, Konya, Hatay ve Şanlıurfa da yüksek sayıda tescile sahip.

Erzurum son dönemde ciddi bir atak yaptı: tescilli ürün sayısını altmışın üzerine çıkardı ve yeni başvurularla en çok tescile sahip il olmayı hedefliyor.

Bu bilgi gezerken ne işine yarar?

•    Bir şehre gittiğinde o şehrin tescilli ürününü aramak, en güvenilir lezzet rehberidir

•    Tescilli ürünlerde üretim yöntemi de kayıt altında — yani belirli bir standardı var

•    Hediyelik alırken tescil, taklit ürüne karşı bir güvence

•    Yöresel ürün alırken üzerindeki coğrafi işaret amblemine bakabilirsin

Nereden bakılır?

Türk Patent ve Marka Kurumu'nun Coğrafi İşaretler Portalı tüm tescilli ürünlerin resmî kaydını tutuyor. Şehir ya da ürün adıyla arama yapabiliyorsun.

Sık sorulan sorular

Coğrafi işaret ne demek?

Bir ürünün kalitesinin veya ayırt edici özelliğinin esas olarak geldiği coğrafyadan kaynaklandığını gösteren tescil sistemi.

Menşe adı ile mahreç işareti arasındaki fark nedir?

Menşe adında üretimin tüm aşamaları o yörede olmak zorunda. Mahreç işaretinde aşamalardan en az birinin o yörede yapılması yeterli.

Türkiye'de kaç coğrafi işaretli ürün var?

Sayı sürekli artıyor ve binin üzerinde. Güncel rakam için TÜRKPATENT Coğrafi İşaretler Portalı'na bakılabilir.